Onze-Lieve-Vrouw-Lombeek

De windmolen is niet het enige opmerkelijke bouwwerk in Onze-Lieve-Vrouw-Lombeek. Het landelijke dorp heeft, letterlijk en figuurlijk, een rijk verleden als bedevaartsoord. Lombeek blijft ook verbonden met de naam Frans van Cauwelaert. En niet te vergeten: de schitterende landschappen waarin het kleine dorp ligt.

Geschiedenis

Al vond men in de 19de eeuw overblijfselen uit de Romeinse tijd, Onze-Lieve-Vrouw-lombeek is gelegen op twee kilometer van de heirbaan Asse-Bagacum de belangrijke verbindingsweg in Romeins België tijdens het vroege keizerrijk, over oorsprong en vroegste geschiedenis is weinig bekend.

Deze nederzetting - aan de Lombeek, waarvan de naam verwijst naar de Lombarden uit het Romeine Rijk - ontstaat zeker vóór 1112, want in dat jaar was de abdij van Nijvel reeds belast met de bediening van de kerk.

Midden 13de eeuw maakt de Bisschop van Kamerrijk, Nicolas, van de kerk een zelfstandige parochie, los van de toenmalige hoofdparochie Onze-Lieve-Vrouw-Lennik, heden Sint-Kwintens-Lennik. Die onafhankelijkheid komt er doordat de kerk was uitgroeid tot een beroemd en drukbezocht bedevaartsoord. Het gebruik van het Nederlands (het Vlaams) is gedocumenteerd vanaf 1322.

Omstreeks 1300 behoort het dorp toe aan de Walcourts, heren van Aa en de heren van Lombeek, om in 1381 over te gaan in handen van de heren van Gaasbeek. In 1768 werd de heerlijkheid gepromoveerd tot baronie terwijl, terloops vermeld, tot 1808 Hieronimus Benedictus Vonck er pastoor was, de broer van de beroemde Vonck van de Brabantse Omwenteling tegen het Oostenrijks bewind.

In 1964 wordt Onze-Lieve-Vrouw-Lombeek samen met Strijtem en Pamel gefusioneerd tot de nieuwe gemeente Roosdaal. In 1977 wordt ook Borchtlombeek aan Roosdaal toegevoegd.

Onze-Lieve-Vrouw-Kerk

Met bouw van de huidige vroeggotische kerk van Onze-Lieve-Vrouw-Lombeek werd begonnen omstreeks 1265. Het koor stamt uit de 13de eeuw. De afwerking van de kerk met de plaatsing van de toren geschiedde in 1315 met zegen van bisschop Guy en tussenkomst van Sire Jean de Lombeke, de bouwheer van het Kasteel Rokkenborch.

Hoewel een klein dorp, is de kerk monumentaal en rijk aan prachtige kunstwerken. Het getuigt van de welvaart die de bedevaarders Lombeek brachten. Pronkstuk is het prachtige vijftiend'eeuws Mariaretabel op het hoogaltaar. Het meesterwerk van Brusselse houtsnijkunst uit begin 16de eeuw, waarvan een kopie bewaard wordt bij het Nationaal Kunstpatrimonium waar trouwens talrijke kerkarchieven onbestudeerd in bewaring liggen, geeft in negen taferelen het leven van Moeder Maria weer. Delen van het retabel werden meermaals ontvreemd, waardoor de kerk slechts na afspraak kan bezocht worden.

Van de andere kunstwerken vermelden we de grisailles, de lambriseringen, de biechtstoelen, de kalvariebeelden en een expressieve Christus op de Koude Steen. Op het rococodoksaal rust een vermaard Goynaut barokorgel en onderaan de prachtige kansel toont een beeldengroep de bekering van Sint-Hubertus. Buiten versieren groteske figuurhoofdjes ongewoon de kerkmuren.

Andere gebouwen

Midden in het dorp ligt Kasteel Rokkenborch, met een donjon als woontoren van middeleeuwse oorsprong (1336) destijds deeluitmakend van een verdedigingslinie. De naam Rokkenborch is terug te vinden in titels van eigendomsoverdrachten in 1412.

De gebouwen, oorspronkelijk de residentie van de heren van Lombeek, hadden in de loop der tijden vele bestemmingen en werden onder meer gebruikt als woontoren, residentie, baronie, baljuwhuis, gerechtshof, hofstede of school. Uitbreidingwerken omstreeks 1700 bezorgden onder meer een mooi bewaard gebleven bijgebouw in Vlaamse renaissancestijl.

Na tijdelijke leegstand gedurende de 19de eeuw werden instandhoudingswerken doorgevoerd en later nog verfraaiingen met de plaatsing van ramen uit de dertiende eeuw gerecupereerd uit het kasteel van Thy-le-Château. De monumentale beukendreef werd omstreeks 1870 aangeplant. Het domein Rokkenborch is niet toegankelijk voor het publiek. Rechtover de kerk bevindt zich de voormalige afspanning De Kroon. Het gebouw dateert uit 1760. Verder zijn er nog meerdere uit vorige eeuwen bewaard gebleven gebouwen verspreid over het dorp.

De figuur Frans van Cauwelaert

Onze-Lieve-Vrouw-Lombeek is het geboortedorp van Frans en August van Cauwelaert, beroemde figuren uit de Vlaamse Beweging. Hun ouders waren welgestelde boeren, uitbaters van het pachthof dat lag aan de oever van de Lombeek op een steenworp van het dorpsplein.

August van Cauwelaert (1885-1945) werd magistraat, schrijver en dichter, Frans van Cauwelaert (1880-1961) koos andere wegen. Kamerlid vanaf 1910, burgemeester van Antwerpen en herhaaldelijk minister werd hij de belangrijkste Vlaamse politicus uit de vooroorlogse geschiedenis.

Nationaal Congres van Léon Degrelle

Op 10 juli 1938 vond te Onze-Lieve-Vrouw-Lombeek het Nationaal Congres plaats van Rex. Een massamanifestatie van extreem-rechts met volgens de organisatoren van toen 60.000 deelnemers aangevoerd en toegesproken door Léon Degrelle, die in zijn kielzog duizenden vooraanstaanden en symphatisanten van extreem-rechts uit Wallonië naar Vlaanderen meebracht. Voor tal van Lombekenaren een bladzijde uit hun geschiedenis die snel wordt omgedraaid.